Co powinna zawierać etykieta spożywcza?

3

Aby dokonywać korzystnych wyborów żywieniowych, trzeba umieć czytać etykiety spożywcze. Niestety, Polacy nie mają jeszcze tego nawyku, by czytać etykiety naklejane na artykuły spożywcze. Często kupujemy na bazie przyzwyczajeń do pewnych produktów lub poddając się chwytom marketingowym stosowanym we wszech obecnych promocjach. Warto zastanowić się jednak, co wkładamy do koszyka i jakich składników dostarczamy naszemu organizmowi wraz z pokarmem. Podstawowe źródło informacji o produkcie stanowi etykieta spożywcza. Jakie informacje powinna zawierać i jak należy je odczytywać?

Jakie informacje powinny znajdować się na etykiecie spożywczej?

Etykieta spożywcza

Czytaj etykiety spożywcze, flickr, ilovebutter, licencja CC BY 2.0

Etykieta produktu spożywczego powinna być wiarygodną informacją o produkcie, aby konsument wiedział dokładnie, co kupuje, aby mógł go porównać co do jakości i ceny z innymi produktami danej kategorii i aby mógł podjąć racjonalną decyzję zakupową ze względów dietetycznych czy innych. Etykiety produktów spożywczych są opracowywane głównie przez producentów, którzy – co zrozumiałe – chcą przekonać konsumentów o wyłącznie pozytywnych cechach swojego produktu i wykazać, że jest on lepszy od artykułów konkurencyjnych. Producenci stosują różne wybiegi, by zachwalić i sprzedać swój produkt. Aby ograniczyć ukrywanie przez producentów niekoniecznie korzystnych informacji o produkcie i zmusić do podawania rzetelnych i zrozumiałych danych, wprowadzono specjalne przepisy, które regulują zasady i formy znakowania żywności.

Etykieta spożywcza może reklamować produkt i zachęcać do kupna, ale nie może wprowadzać konsumenta w błąd co do jego specyfiki, zastosowania, metod wytwarzania, składu i właściwości odżywczych. Oznakowanie produktu nie może również przypisywać mu właściwości, których nie posiada czy sugerować, że ma szczególne działanie (np. probiotyczne, regulujące przemianę materii itp.), jeśli wszystkie podobne środki spożywcze wykazują takie same właściwości. Unijne i polskie prawo dotyczące znakowania żywności mówi, że etykieta produktu spożywczego powinna być czytelna dla konsumenta i zrozumiała. Powinna zawierać wyraźne i nieusuwalne napisy umieszczone w widocznym miejscu i nieprzesłonięte obrazkami czy innymi elementami graficznymi. Do środka spożywczego sprzedawanego na terenie Polski musi być dołączona etykieta w języku polskim. Na etykiecie obligatoryjnie muszą znaleźć się poniższe informacje.

  1. Nazwa środka spożywczego – nie może być zastąpiona znakiem towarowym, nazwą marki albo nazwą handlową. Jest to zwykle nazwa zwyczajowa lub inna ustalona dla danego rodzaju produktów spożywczych, np. jogurt truskawkowy, łosoś wędzony, kawa bezkofeinowa itp.
  2. Nazwa i adres producenta albo importera – informacja, która pośrednio wskazuje firmę/osobę fizyczną wytwarzającą lub dystrybuującą produkt oraz miejsce i źródło pochodzenia danego produktu spożywczego.
  3. Skład – spis wszystkich składników występujących w środku spożywczym i użytych w czasie jego produkcji. Składniki muszą być podane w porządku malejącym według wagi, tzn. na pierwszym miejscu wymieniony jest składnik, którego w produkcie jest najwięcej, a na ostatniej pozycji – ten, którego jest najmniej. Do informacji konsumenta muszą być podane również składniki dodatkowe, takie jak barwniki czy konserwanty. Koniecznie trzeba podać potencjalne składniki alergizujące, typu: soja, sezam, gluten, laktoza, gorczyca, orzechy itp. Nie ma obowiązku podawania składu w przypadku produktów jednoskładnikowych, np. ryżu.
  4. Okres przydatności – informacja, do kiedy można spożyć produkt, podawana w jednej z dwóch form:
  • „Najlepiej spożyć przed” – informuje o dacie minimalnej trwałości produktu, czyli o dacie, do której prawidłowo przechowywany produkt zachowuje swoje właściwości. W ten sposób znakowane są trwałe produkty spożywcze, takie jak napoje czy konserwy.
  • „Najlepiej spożyć do” – informuje o czasie przydatności produktu do spożycia, podając datę, po upływie której danego produktu nie powinno się już spożywać ze względu na ryzyko zatrucia pokarmowego. W ten sposób znakowane są nietrwałe produkty spożywcze, takie jak śmietana, jogurty czy gotowe sałatki w jednorazowych pojemnikach.

Terminem przydatności do spożycia nie muszą być znakowane nieobrane i nierozdrobnione świeże owoce i warzywa, wina, miody pitne, napoje o zawartości objętościowej powyżej 10% alkoholu, cukier, ocet i sól (z wyjątkiem soli jodowanej).

  1. Waga netto lub liczba sztuk – pakowane produkty powinny zawierać na opakowaniu lub etykiecie informację o ilości sztuk, objętości (płyny) albo masie netto, która często nie jest adekwatna do wielkości opakowania. Waga netto jest istotna m.in. w przypadku przetworów przechowywanych w słoikach czy soków sprzedawanych w szklanych butelkach.
  2. Warunki przechowywania – informacja o tym, jak przechowywać produkt (np. w jakiej temperaturze, w jakim miejscu, z dala od światła itp.), by jak najdłużej zachował on swoje właściwości smakowe i odżywcze.
  3. Sposób przygotowania lub stosowania – informacja w formie opisowej lub obrazkowej, jak postępować z produktem spożywczym, kiedy niewłaściwe postępowanie mogłoby zagrozić zdrowiu konsumenta. Bardzo ważna np. w przypadku przygotowania posiłków dla niemowląt (etykiety na kaszkach czy słoiczkach z gotowymi przecierami, zupkami itp.).
  4. Partia produkcyjna – oznaczenie (najczęściej kod kreskowy) określające ilość środka spożywczego wyprodukowanego, przetworzonego lub zapakowanego w praktycznie takich samych warunkach i w podobnym czasie.

Brak wyżej wymienionych informacji na etykiecie spożywczej może świadczyć o tym, że producent ma coś do ukrycia. Nie należy kupować nieodpowiednio oznakowanej żywności!

W niektórych przypadkach na etykiecie produktu spożywczego podawana jest jego klasa jakości handlowej. Jest ona ustalona w przepisach dotyczących szczegółowych wymogów w zakresie jakości artykułów spożywczych i musi być udowodniona w produkcji konkretnego artykułu, co pozwala na umieszczenie informacji o niej na etykiecie.

Wartość odżywcza, czyli ilość wybranych składników pokarmowych (białka, węglowodany, tłuszcze, witaminy itp.) i energii dostarczanej w określonej porcji produktu (np. w 100 g lub w 100 ml) jest informacją dobrowolnie podawaną przez producenta, co oznacza, że producent może, ale nie musi jej podawać na etykiecie produktu spożywczego. Wartość odżywcza obligatoryjnie musi być umieszczona na etykietach produktów spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, np. na suplementach diety dla sportowców czy na produktach dla małych dzieci.

Czasami producenci umieszczają na etykietach produktów oświadczenie żywieniowe. Oświadczenie żywieniowe to każda informacja sugerująca, że dany produkt spożywczy ma szczególne cechy odżywcze, np. „niski poziom cukru”, „bogaty w błonnik”, „bez tłuszczu”, niska zawartość sodu”, „źródło wapnia” itp. Umieszczając oświadczenie żywieniowe, producent zobowiązany jest do podania na etykiecie wartości odżywczej. Oświadczenie żywieniowe to informacja dobrowolnie podawana na etykiecie produktu. Jeśli jednak producent decyduje się na jej umieszczenie, musi umieć udowodnić działanie czy właściwości produktu zakomunikowane w oświadczeniu poprzez podanie wartości odżywczej (ilości składników pokarmowych i dostarczanej wartości energetycznej). Na etykiecie produktu spożywczego nie wolno umieszczać oświadczeń zdrowotnych, które odwołują się do szybkości obniżania masy ciała przez dany produkt, mówią o właściwościach zapobiegania chorobom ludzi, powołują się na rekomendację produktu przez konkretnych lekarzy albo sugerują, że niespożycie produktu miałoby niekorzystny wpływ na zdrowie.

Co oznaczają słynne oznaczenia „E” na opakowaniach produktów spożywczych?

Niektóre artykuły spożywcze mają na swoich etykietach wypisane słynne oznaczenia „E” z różnymi cyferkami, które de facto niewiele mówią przeciętnemu konsumentowi. Warto jednak wiedzieć, że produkty zawierające wiele tego typu składników oznaczonych jako „E” nie są bezpieczne dla zdrowia. Są to chemiczne środki dodawane do żywności lub stosowane w czasie produkcji, które mają podnosić trwałość produktu, wzmacniać smak i inne właściwości organoleptyczne.

Oznaczenie E

Jakie ważne informacje powinna zawierać etykieta spożywcza?

Poza ogólnymi zasadami dotyczącymi etykiet spożywczych, w przypadku niektórych rodzajów artykułów przeznaczonych do konsumpcji istnieją specyficzne uregulowania prawne, np. napoje alkoholowe na etykiecie muszą zawierać informację o zawartości alkoholu (w vol.%), a produkty mleczne – informację o zawartości tłuszczu. Najczęściej producenci stosują szybko naklejane na opakowania etykiety samoprzylepne spożywcze. Na takich samoprzylepnych etykietach muszą być umieszczone szczegółowe informacje odnośnie do składu, specyficznych cech produktu czy warunków produkcji.

informacja na etykiecie

Niektóre  etykiety spożywcze zawierają również GDA, czyli wskazane dzienne spożycie danego produktu spożywczego. GDA określa wartość energetyczną produktu (w kcal) i zawartość spożytych składników odżywczych w odniesieniu docałodobowego zapotrzebowania organizmu na dane składniki, np. porcja danego produktu spożywczego może dostarczyć 140 kcal energii, co stanowi 7% wskazanego dziennego spożycia. 93% „wolnej energii” pozostaje na inne produkty spożywcze skonsumowane w ciągu dnia. We własnym interesie warto czytać etykiety spożywcze, bo to inwestycja we własne zdrowie i zdrowie swojej rodziny.

Podziel się dalej.

O autorze

3 komentarzy

  1. Świetny artykuł, dobra zakupowa lekcja!
    Od czytania etykiet powinniśmy zaczynać zakupy i zanim wrzucimy do koszyka np. sok truskawkowy zajrzyjmy z tyłu na etykietę ile tak naprawdę truskawek jest w tym soku:)

  2. Warto zapisać sobie gdzieś albo zapamiętać. Ja od jakiegoś czasu jestem fanatyczką czytania etykiet. Każdy produkt który biorę do ręki z półki w sklepie, musi mieć czytelną etykietę. Najważniejsze aby skład był krótki i abym mogła przeczytać i nie połamać sobie języka na wymowie składników :). Niedawno przeczytałam na którymś blogu radę którą wzięłam sobie do serca. Przy zakupach powinniśmy zastanowić się czy nasza babcia zjadła by coś takiego? Jest co raz więcej produktów i firm które produkują zdrową żywność bez dodatku konserwantów, barwników, aromatów i innych polepszaczy. Wbrew pozorom nie są one dużo droższe od pozostałych artykułów konkurencyjnych firm.

  3. Przydatny, fajny artykuł :) Zwłaszcza to rozwinięcie oznaczenia „E” :) Dla mnie to zawsze była „czarna magia” i dylemat: kupić czy może jednak nie… Warto czytać etykiety, by nie kupić czegoś co nam i naszej rodzinie zaszkodzi.

Dodaj odpowiedź